Son Guncelleme05:15:41 PM GMT

Buradasınız: >> Ha??ereler >>

e-Posta Yazdır PDF

Keneler otlak, çal?l?k ve k?rsal alanlarda ya??ayan küçük oval ??ekilli, 6-8 bacakl?, uçmayan, s?çramayan hayvanlard?r. Hayvan ve insanlar?n kanlar?n? emerek beslenirler ve bu sayede hastal?klar? insanlara bula??t?r?rlar.

ç?lkemizin geneli kenelerin ya??amalar? için co??rafi aç?dan oldukça uygun bir yap?ya sahiptir. Türlerine göre de??i??mekle beraber kenelerin, küçük kemiricilerden, yaban hayvanlar?ndan evcil hayvanlara ve özellikle ku??lara kadar geni?? bir konakç? listesi mevcuttur.

Kenelerin baz? türleri ve geli??im dönemleri gözle görülemeyecek kadar küçük olabilir; ancak, kenelerin tümü, kanla beslenebilecekleri hayvan ve bazen de insan aray???? içerisindedir.
Türlerine göre, keneler, farkl? alanlarda ve özellikle ormanl?k alanlar?n yak?nlar?nda bulunur. Kene bula???k alanlardan yürürken veya çal?l?klar gibi bula???k bitkilere sürtünürken keneler ile kar??? kar???ya kal?nabilir. (mümkinse bu tür alanlarda paçalar?m?z? çoraplar?m?z?n içine sokal?m) Keneler, memeli hayvanlar ve ku??lardan beslendi??inden, bu hayvanlar, kenelerin ve ta???d?klar? hastal?k etkenlerinin varl????n?n sürdürülmesinde önemli rol oynamaktad?r.

 

Keneler (Ixodida), örümce??imsiler (Arachnida) s?n?f?n?n akarlar (Acarina) alt s?n?f?ndan eklem bacakl? monotipik tak?m? ve onun üst familyas?d?r.
Keneler zorunlu kan emici ektoparazitlerdir. Bacaklar?n uçlar?nda çengeller ve vantuzlar vard?r. Deriye rahatça yap???arak

hortumlar?yla kan emerler. ?yice ??i??tikten sonra kendilerini yere atarak konaklar?ndan uzakla???r, ot veya a??açlara t?rman?rlar. ç?n ayaklar?n?n uçlar? dokunma ve koku alma için özelle??mi??tir. Ormanlarda bulundu??u a??ac?n alt?ndan bir hayvan geçti??i takdirde üzerine dü??üp derisine yap????r ve etine hortumunu sokarak kan?n? emer. Kenelerin tükürük salg?s? dokular? sindiren ve likefiye eden proteolitik enzimler içerir. ?nsan ve hayvan hastal?klar?n?n ta???nmas?nda rol oynayan en önemli vektörlerdendir. Birçok bakteri, riketsiya, spiroket, virüs, parazit, mantar, protozoa ve solucan kökenli hastal???a sebep olabilirler. Ek olarak toksikozlar, felçler ve alerjik reaksiyonlara da yol açabilirler. Dünyaâ??n?n her bölgesinde bulunurlar.

Bir erkek kenenin büyüklük k?yaslamas?
Vücut tek parça halindedir; caput, thorax ve abdomen tamamen birle??mi??. Ixodidae kenelerinde kitin kutikula ile örtülü ve serttir. Argasidae kenelerinde yumu??akt?r.
Gnathosoma: Ba?? k?sm?d?r. A???z parçalar? (rostellum), bir çift pedipalp (palp), bir çift keliser, keliser k?l?f?, delmeye ve kan emmeye yarayan hipostom 'dan olu??ur. Bunlar basis capituli üzerine oturur ve kapitulum (capitulum) olarak adland?r?l?rlar. Ixodidae kenelerinin bütün evrelerinde kapitulum üstten görülebilirken, Argasidae kenelerinde gövdenin alt?na do??ru k?vr?k oldu??u için görünmezler. Palpler, dört eklemli ve dört parçadan ibaret olup dördüncü segmentte dokunma duyu k?llar? ta???r. Ixodidae kenelerinin 4. palp segmenti çok küçük olup, 3. palp parças?n?n içinde yer al?r. Palplerin iç yüzü di??er a???z organellerinden keliser ve hipostomu içine alacak ??ekilde çukurla??m???t?r. Keliserler keliser k?l?f? içinde kayarak ileri geri hareket ederler, üç parçal? olup, ve son k?s?m testere di??lidir. Keliserler, kene kan emece??i zaman hipostomunu deriye sokmas? için deriyi perfore ederler. Keliserler ayn? zamanda çiftle??me esnas?nda erkeklerin kendilerini sabit tutmas?na yard?mc? olurlar. Hipostom, radula ve tekastome adlar?n? da almaktad?r. Tek parçadan ibaret olan hipostom üzerinde türlere göre de??i??en say? ve büyüklükte geriye dönük di??ler bulunur. Basis capituli üzerinde Ixodidae ailesine ba??l? di??li kenelerde area porose ad? verilen ve türlere göre de??i??en ??ekilde, süngerimsi yap?da iki alan bulunmaktad?r.
?diosoma: Gövde k?sm?d?r; gö??üs ve karn?n birle??mesinden olu??mu??tur (thoraco-abdomen). Bacaklar buradad?r. Ergin ve nimflerde 4 çift, larvalarda 3 çift bacak bulunur. Gövdeden uca do??ru parçalar; kalça, trochanter, femur, tibia, pretarsus ve tarsus olarak s?ralan?r. Kalçalar (coxa) gövdeye yap????k ve hareketsizdirler. Ixodidae kene türlerinin coxa â??lar? büyüktür ve baz? türlerinde mahmuz (spur) bulunur. Tarsuslar?n uçlar?nda üzerinde bir çift t?rnak bulunan pulvillum denen zar?ms? olu??umlar vard?r. Tutunmaya yarayan bu olu??umlar yaz kenesigillerde (Ixodidae) görülür, k??? kenesigillerde (Argasidae) yoktur. Birinci çift tarsuslar?n s?rt yüzünde Haller organ? ( ya da Haller organeli) denen çukurluk biçiminde bir duyu aparat? bulunur. Bunlar, ?s?, mevcut hava ko??ullar?, koku ve kimyasallar? saptar. ?lk iki bacak çifti öne, son iki çifti geriye yönelmi??tir.
Geli??me dönemlerine ve cinsiyetlerine göre vücutlar?n?n baz? k?s?mlar?nda kitin oran? artar ve kitin plaklar? olu??ur. Ixodidae kenelerinin di??i, larva ve nimflerinde kapitulumun gerisinde yaka tarz?ndaki kitin tabakas? (scutum), erkeklerde vücudun dorsalinin tamam?n? kaplam???t?r (conscutum). Kitin plakalar stigma civar?nda da bulunurlar ve peritrem olarak isimlendirilirler. Baz? Ixodidae türlerinin erkeklerinin anüs civar?nda bulunan, türlere göre de??i??en yap?da ve say?daki plakalara da anal plakalar ad? verilir. Amblyomma, Dermacentor ve Haemaphysalis cinslerine ait kenelerde anal plaka yoktur.
Kenelerin iç organlar?; sindirim, bo??alt?m, dola???m, solunum, sinir sistemleri ve duyu organlar? ile üreme ve kas sistemlerinden ibarettir
Biyoloji:

Konak bulma:
Kona???n titre??imlerinin, ?s?s?n?n ve karbondioksitâ??in kene taraf?ndan alg?lanmas?n?n, kenenin kona??? bulmas?na yard?mc? oldu??u belirtilmektedir. Geli??me evrelerini tamamlamak üzere konaklar?n? terkeden keneler (özellikle Ixodidae), tekrar bir konak bulmak için iki farkl? yol izler:
Pusuya yatma: Baz? keneler konaklar?na geçmek üzere beklemek için bitkilere t?rman?rlar. Arka ayaklar? ile otlara tutunurlar ve öndeki bir çift ayaklar? ile kona??a tutunmak üzere beklerler. Bu olay, bitki üzerinde bekleyerek bir çe??it pusuya dü??ürme ??eklidir. ç?rnek olarak, Rhipicephalus, Haemaphysalis ve Ixodes cinslerindeki kenelerin larva, nimf ve erginleri verilebilir.
Ava ç?kma: Baz? keneler de yak?ndaki konaklar? aramak için bir yerden ba??ka bir yere hareket ederler. Avc? kenelere örnek olarak Amblyomma ile Hyalomma cinsleri verilebilir.

Kan emme:


Kan? emen di??i kene orijinal halinden onlarca kat daha büyür (erkeklerde pek büyüme olmaz)
Keneler larva, nimf ve ergin dönemlerde herhangi bir konaktan mutlaka kan emmek zorundad?r. Keneler geli??me evrelerine göre kan emmek için farkl? bölgeleri tercih ederler. Larvalar derinin en ince oldu??u iç kulak derisini tercih ederken, ergin keneler vücudun di??er kesimlerine tutunurlar ve kan emmeye ba??larlar. Kene kan emmek için uygun bölgeyi buldu??unda keliserleri ile deriyi parçalamaya ba??lar. Deriyi parçalamaya ba??lad???? andan itibaren bölgeye analjezik özelli??i olan tükürük salg?lan?r. Kene keliserleri ile deriyi açar ve hipostomunu deriden içeri sokar. Hipostom üzerinde bulunan ve geriye dönük olan di??çikler kenenin konak üzerinde uzun süre kalmas?n? sa??lar ve bu olaya kenenin kona??a tutundu??u ilk 48-72. saatlerinde tükürük bezinden salg?lanan ve a???z organellerini bir çimento gibi saran antijenik ve antiseptik özellikteki sement yard?mc? olur. Bu s?rada tekrar tükürük salg?lan?r. Tükürük salg?lanmas? ile vasküler permeabilite bozulur, kan damar d????na s?zar. Tükürük salg?s?n?n antikoagulan etkisi ile kan?n p?ht?la??mas? engellenir ve kene olu??turdu??u kan gölünden beslenir. Yaz kenesigiller (Ixodidae) doyuncaya kadar ayn? yerden kan emer. Bu süre birkaç günden birkaç haftaya kadar de??i??ebilir. K??? kenesigiller (Argasidae) ise tutundu??u konaktan k?sa sürede çok miktarda kan emer ve kona???n? terk eder. Ixodidae kenelerinin beslenmesi yava??t?r, çünkü kenenin fazla miktarda kanla beslenmesi için vücut duvar?n?n geni??lemeye ihtiyac? vard?r. Larvalar?n tamamen kanla doymas? 3-5 gün sürer. Nimflerde bu süre 4-8 gün aras?nda de??i??ir ve eri??kin di??ilerde kanla doyma süresi 5-20 gündür. Keneler tamamen kanla doyduklar?nda konak derisindeki hipostomlar?n? ç?kar?rlar. Vücut a???rl?klar?n?n 3-30 misli kan emebilirler. Di??i keneler erkek kenelere oranla daha fazla geni??leyebilme özelli??indedirler. Erkek kenelerin ise tüm vücut yüzeyini kitin tabakas? kaplad????ndan dolay? di??iler kadar fazla geni??leyemezler ve beslenmeleri sadece üreme faaliyetlerinin yerine getirilmesi ve bazal metabolizmalar? ile ili??kilidir. Keneler kandan ve lenften tam olarak faydalan?r, yaln?z hematini sindiremezler ve d???k?n?n ço??u hematinâ??den olu??ur.
ç?reme:
Kenelerde üreme e??eylidir. ç?iftle??me kan emme s?ras?nda kona???n üzerinde olur. ç?iftle??meden sonra erkek kona??? terk eder ve ölür. Di??i kene tam doyuncaya kadar kan emmeye devam eder, daha sonra uygun bir yerde kona???n? terk eder ve yumurtlar, yumurtlad?ktan sonra da kendisi ölür (Yaz kenesigiller) ya da ölmez (K??? kenesigiller).
Di??i keneler yumurtalar?n? ta??, toprak ve merada yapraklar?n alt?na, toplu ve birbirine yap????k ??ekilde b?rak?rlar. Yumurtlama süresi ve miktar?, di??i kenenin az veya çok kan emmesine ve ?s? ????k ve nem gibi di??er d??? faktörlere ba??l? olarak de??i??ir. ç?nceleri az, sonras?nda çok say?da yumurta ç?kar?l?r. Sürenin sonuna do??ru say? tekrar azal?r. Yumurtalar ilk ç?kt?klar?nda beyaz renklidir. Daha sonra kahverengi-kehribar renge dönerler. Yumurtalar ortalama 0.7-1.0 mm büyüklüktedir. Yumurta say?s? türlere ve kanla doyma derecelerine göre 200-15000 adet olabilir.
Di??i kenelerde ovaryum ile ba???rsak irtibat halindedir. Bu yüzden baz? keneler kan emerken parazitleri sindirim sisteminden ovaryumlar?na geçirirler. Bu parazitler ovaryumdan yumurtaya geçerek, yumurtadan ç?kan larvalar? enfekte ederler. Bu larvalar kan emerken parazitleri de hayvanlara ta???rlar (transovaryal nakil).
Yumurta içinde larvan?n geli??mesi ve daha sonraki geli??me dönemleri tür, ?s?, nem gibi d??? faktörlere ba??l?d?r. Toprakta bulunan yumurtalardan bir hafta içinde larvalar ç?kar. Yumurtadan ç?kan üç çift ayakl? larvalar 7-22 gün içinde kitinizasyonlar?n? tamamlayarak aktif hale geçip konakç? aramaya ba??larlar.
Geli??im:


Yaz kenesigillerde ya??am döngüsü:
erkek (mannetje), di??i (vrouwtje), yumurta (eieren), larva ve nimf
Yumurtadan ç?kan larvalar t?pk? böcekler gibi 3 çift bacakl?d?r. Larvalar Haller organ? sayesinde bir kona??a tutunur. Türlere göre farkl? sürelerde deri de??i??tirerek 4 çift bacakl? nimf haline gelirler. Nimflerde larvalar gibi henüz genital organlar geli??memi??tir. Aç olan nimfler konaktan kan emerek doyar, deri de??i??tirerek aç ergin hç¢le gelir. Erkek ve di??i ergin keneler kan emerken çiftle??ir ve doyduktan sonra di??i topra??a dü??er ve yumurtlar.
Biyolojik geli??melerine göre yaz keneleri üçe ayr?l?r: bir konakl? keneler: larva, nimf ve ergin dönemlerini ayn? konak üzerinde geçirirler; iki konakl? keneler: larva ve nimf dönemini bir konakta, ergin dönemini farkl? bir konakta geçirirler; üç konakl? keneler: larva bir konaktan kan emer ve topra??a dü??er, toprakta deri de??i??tirerek aç nimf haline gelir. Aç nimfler ikinci bir kona??a tutunur, doyup kona??? terk eder, topra??a dü??er deri de??i??tirir ve aç ergin kene haline gelir. Aç ergin keneler bir kona??a tutunur, doyup kona??? terk eder.
Yaz kenesigiller (Ixodidae), genellikle ilkbahar ve sonbahar mevsimleri aras?nda aktiftirler. Bunlar evcil hayvanlar?n kulak kepçesi içinde ve d????nda, boyun alt?nda, kar?n, anal ve perianal bölgeler ile s?rt ve kuyruk üzerinde bulunurlar.
Bugün 889 [1] kene türü bilinmektedir. Kenelerin hepsi zararl?, parazit ve kör de??ildir. S????r ve köpek kene türleri gözlüdür. ?nsan ve ehil hayvanlarda parazit ya??ayanlar çe??itli hastal?k mikroplar?n? bula??t?rd?klar?ndan sa??l?k bak?m?ndan zararl?d?r ve birçok bakteri de üretmektedir.
Familyalar aras? farklar:

Yaz kenesigiller (Ixodidae) mera kenesidir, serttir; k??? kenesigiller (Argasidae) mesken kenesidir, yumu??akt?r.
Yaz kenesigillerde kitinsi olu??um vard?r. (Larva,nimf ve ergin di??ide scutum, ergin erkekte conscutum); k??? kenesigillerde scutum yoktur.
Yaz kenesigillerde dorsalden bak?ld????nda di??i ve erkek ay?rt edilir; k??? kenesigillerde cinsiyet ayr?m? için ventralden genital aç?kl???a bakmak gerekir.
Yaz kenesigillerde stigma 4.çift baca???n arkas?ndad?r; k??? kenesigillerde stigma 3. ve 4. çift bacaklar?n aras?ndad?r.
Capitulum yaz kenesigillerde dorsalden her zaman görülür; k??? kenesigillerde dorsalden yaln?zca larva a??amas?nda görülür, nimf ve erginde görülmez.
Pulvillum yaz kenesigillerde vard?r; k??? kenesigillerde larvas?nda rudimenterdir, nimf ve erginde yoktur.
Yaz kenesigillerde 1 nimf evresi vard?r; k??? kenesigillerde 2-8 nimf evresi vard?r.
Yaz kenesigillerde di??i bir defada çok say?da yumurtlar ve ölür; k??? kenesigillerde azar azar yumurtlar ve ölmez.
Yaz kenesigillerin bütün evrelerinde bacaklar üstten görülür; k??? kenesigillerde larvada bacaklar dorsalden görülür, nimf ve erginde görülmez.
Kenenin ç?kar?lmas?:

Kene ?s?r????na hedef olmu?? cildin görünümü
Kan emen bir keneyi deriden bilgisizce söküp atmak hastal?k bula??ma riskini art?rd????ndan oldukça tehlikelidir. ç?ünkü ç?kar?lmaya çal????lan kene tepki olarak midesinde bulunan, mikrop ve bakterilerle dolu kan? tekrar geriye bo??alt?r.C?mb?z, pens veya naylon ip yard?m?yla deriye en yak?n k?s?mdaki ba???ndan s?k?ca tutularak dik olarak deriden çekilerek uzakla??t?r?l?r.
Kene penseti:
Bat? avrupa ülkelerinde halk,kene ve keneden bula??an hastal?klar konusunda oldukça duyarl? de??ildir, hastanelerde doktorlar K?r?m Kongo virüsünü bile duymam???, keneyi c?mb?zla ç?karmaya çal????rlar. ç?lkemizde ise son y?llarda görülen K?r?m Kongo vakalar? nedeniyle hemen hemen tüm klinik ve do??ayla iç içe olan i??letmelerde (maden oca??? revirleri vs.) özel bir kene ç?kar?c? kit olan kene penseti kullan?m? yayg?nla??m???t?r.


Kene Penseti
Kene ka??????:
Keneye ba??l? hastal?klar?n en yayg?n oldu??u ülkelerden olan Amerika'da keneyi döndürmeden kolayca ve güvenli bir ??ekilde ç?karmaya yarayan özel bir ka???k geli??tirilmi??tir kene ka??????. Bu araç özel ??ekli sayesinde ula???lmas? güç olan kas?k ve eklem yerleri gibi bölgelere yap???an kenelerin kolayca ve keneye zarar vermeden ç?kar?lmas?n? sa??lar.


Kene ka??????
Acil durumda keneyi ç?karma:
Keneleri mümkünse kendiniz ç?karmaya çal???may?n ve en k?sa sürede uzman bir sa??l?k görevlisi taraf?ndan ç?kar?lmas?n? sa??lay?n. Yaln?zca birkaç saat içinde ula??abilece??iniz yak?nl?kta bir sa??l?k merkezi yoksa, keneyi T.C. Sa??l?k Bakanl???? taraf?ndan önerilen yöntemlerle kendiniz ç?karmay? tercih edin.
E??er herhangi bir sa??l?k kurulu??una ula??ma imkç¢n?n?z yoksa, ??u ad?mlar? izleyin:
1) Kenenin üzerine hiçbir ??ekilde kimyasal madde dökmeyin, bunu yaparsan?z kene rahats?z olup sizi b?rakabilir fakat bu esnada emdi??i kan?n bir k?sm?n? kusar, midesinden gelen tehlikeli virüs ve mikroplar vucudunuza bula???r.
2) Ucu ince bir c?mb?z yard?m?yla, kenenin vucudunuza en yak?n noktas?ndan(kan emdi??i hortum) nazikce ve sa??lam bir ??ekilde kavray?n.
3) Sak?n kenenin vucuduna dokunmay?n, bu emdi??i kan? geri bo??altmas?na yol açar
4) Kene ç?kt?ktan sonra ?s?r?lan yeri alkol, yoksa sabun ile temizleyin.
5) Keneyi uygun bir ??ekilde saklay?n. Gerekirse tan?mlama için gerekli olabilir. Keneyi öldürmek için ezmeyin, patlamas?na neden olabilir.
6) En yak?n zamanda bir sa??l?k kurulu??undan yard?m isteyin, kontrol yapt?r?n.
Kenenin Kendili??inden Dü??ürülmesi Yöntemi:
Kenenin tutup cekilmesini iceren cikarma yontemlerin hepsi kenenin panige kapilip midesindeki kani bosaltmasina sebep olabilir. Bu yuzden kene cikarilmamali, kendiliginden cikmasi saglanmalidir.
Kenenin kendiliginden cikmasini saglamak icin parmak ucunuzu islatin ve keneye bastirmadan, kenenin etrafinda parmak ucunuzla daireler cizin. Kene bir sure sonra kendiliginden yapistigi yerden cikacaktir. Cikar cikmaz baska bir yere yapismasina firsat vermeden tirnaklarin ucu ile alip atin.

dikkat HER SEMTE 24 SAAT SERV?S?M?Z VARDIR ba??la

Uygun Fiyat ve Eksiksiz Hizmet Anlay????m?zla Hizmetinizdeyiz.

Biotem ilaçlama ve Hijyen hizmetleri olarak önleminizi ??imdiden alman?z? tavsiye ederiz

ha??ere ilaçlama telefonlar?

Tel: (0216) 611 12 44- Telefaks: (0216) 611 65 15

 

 IHLAMURKUYU MAH ALEMDA?? CAD

YEN? ?STANBUL ç?AR??ISI A-BLOK KAT 5 NO: 86
ç?MRAN?YE- ?STANBUL

 

 

Share/Save/Bookmark